Betrouwbare kennis over hoogbegaafdheid (deel 1)

Ik hoor wel eens sprekers iets noemen, of ik lees stukken waarin een auteur iets beweert over hoogbegaafdheid, waarvan ik denk: hè, waar komt dat vandaan? Er wordt dan naar mijn ervaring en mening iets verkondigd zonder betrouwbare bronnen, zonder dat er überhaupt bronnen zijn geraadpleegd en – wat nog erger is – gebaseerd op verkeerde of verouderde kennis. Er wordt heel wat nagepraat van anderen zonder de bron te checken. Zie ook: https://ihbv.nl/column-7-noks-nauta-die-16-weer/. Of er worden cijfers op een verkeerde manier geïnterpreteerd (statistiek is ook een vak). Zo staat er ergens dat een kwart van de hoogbegaafde medewerkers kampt met burnout: https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20170105_02660021. Waar is dat op gebaseerd? En in het boek Slim 2.0 staat in de inleiding dat slechts 13% van de hoogbegaafden een universitair diploma haalt en dat zo’n zestig procent uitvalt uit het werk. Deze cijfers verwijzen niet naar gepubliceerd onderzoek, ik heb gezocht maar geen goede bronnen gevonden voor deze cijfers, maar ze komen mogelijk uit gegevens van een centrum dat hoogbegaafden begeleidt. Dan lijkt het mij logisch dat deze groep, die daar om hulp vraagt, geen representatieve groep hoogbegaafden is. Wij hebben op basis van onderzoeken bij het IHBV (die ik redelijk betrouwbaar kan noemen en gaan over een bredere groep hoogbegaafden) aanwijzingen dat van de hoogbegaafden een veel groter deel dan die 13% een universitaire of HBO opleiding heeft afgerond, namelijk zeker 75 tot 80%. Dat is zo’n groot verschil dat het percentage van 13 naar mijn idee niet kan kloppen.

Natuurlijk is het ook zo dat in de media cijfers uit zijn verband worden gehaald. Dat is bij het IHBV ook gebeurd n.a.v. het onderzoek naar hoogbegaafden zonder werk. Het betrof een kwalitatief onderzoek onder een groep hoogbegaafden die ongewild zonder werk zaten. Zie: https://ihbv.nl/rapport-hb-zonder-werk-2017/ De journalist van Trouw had ons een uitspraak ontlokt, die gebaseerd was op ervaring, maar niet op onderzoek, namelijk dat een derde van de hoogbegaafden het niet zo goed zou doen. We hadden dat nadrukkelijk genoemd als een ‘educated guess’ uit 2009. De koppenmaker van Trouw haalde de uitspraak uit zijn verband en plaatste hem als kop boven het artikel. Wel een aanleiding voor veel PR: https://ihbv.nl/media-aandacht/ het bleef later doorgaan met het aanhalen van die cijfers alsof ze waar zouden zijn: https://ihbv.nl/column-49-rianne-van-de-ven/ Ik verwacht dat dat niet zomaar over zal zijn.

Als ik zelf kennis verspreid, hecht ik er nogal aan dat het om ‘betrouwbare kennis’ gaat. Wat is betrouwbare kennis? Wat mij betreft is dat kennis die is vergaard vanuit en onderbouwd door middel van goed onderzoek. Dat is een uitdaging omdat er op sommige terreinen zoveel onderzoek wordt uitgevoerd, dat je het nooit allemaal zelf bij kunt houden laat staan dat je de kwaliteit van die onderzoeken allemaal kunt beoordelen. En op andere terreinen wordt er juist heel weinig onderzoek uitgevoerd en dat is dan (omdat er bijvoorbeeld geen geld is) ook nog van lage kwaliteit.

Als je betrouwbare kennis wilt verspreiden, is het een vereiste, dat je je bronnen zelf scant en de kwaliteit van de uitgevoerde onderzoeken bekijkt, voordat je je conclusie over dat vraagstuk naar buiten brengt. Dat is een hoge eis, die ik zelf helaas ook niet altijd kan waarmaken.

In de medische wereld is daarom het systeem gekomen van de ‘evidence based medicine’. Omdat artsen nooit alles meer kunnen lezen wat er wordt gepubliceerd, zijn er groepjes die op bepaalde terreinen vanuit scherp geformuleerde vragen onderzoeken bij elkaar gaan leggen en zo vanuit de combinaties van onderzoeken op hetzelfde gebied beter onderbouwde uitspraken doen. Bij die methode wordt de kwaliteit van de studies kritisch bekeken. Studies van lage kwaliteit worden dan niet meegenomen. Maar als er weinig onderzoek op een bepaald terrein is, moeten we het wel doen met die studies. Belangrijk is dan om de lagere kwaliteit van de onderzoeken, waarop de conclusie is gebaseerd, te benoemen als je die kennis presenteert. De aanbevelingen hebben dan minder kracht. Vaak wordt er dan een consensus standpunt bij gegeven, een uitspraak van een groep deskundigen, die met name vanuit hun praktijk en ervaring praten. Dat is dan een laag niveau van evidence, maar het kan goed bruikbaar zijn in plaats van willekeur (je doet maar wat).

Op het gebied van hoogbegaafde volwassenen is er niet veel en zeker niet veel goed onderzoek uitgevoerd. Dat maakt het riskant om (hardere) uitspraken over deze doelgroep te doen. Het begint al met de vraag: wat is hoogbegaafdheid? Als je onderzoeken naar hoogbegaafde volwassenen bekijkt, dan valt al op, dat er bijvoorbeeld geen consensus is over het begrip ‘hoogbegaafd’. Men stelt het vaak gelijk aan hoog intelligent. In dat geval kun je alleen mensen laten deelnemen die een IQ test hebben gedaan met een voldoende hoge score. Bijvoorbeeld leden van Mensa. Maar kun je dan met zo’n onderzoek uitspraken doen over alle hoogbegaafden? Mensaleden vormen namelijk geen representatieve steekproef van alle mensen met een hoog IQ. Het is een selectie, alleen weten we niet hoe die tot stand is gekomen (waarom worden mensen lid van Mensa?). Dus kunnen we n.a.v. zo’n onderzoek eigenlijk alleen uitspraken doen over Mensaleden en niet  over alle mensen met zo’n hoog IQ.

Wat gebeurt er in werkelijkheid: Een Amerikaans onderzoek naar risicofactoren voor psychische problematiek bij hoog intelligente mensen, uitgevoerd onder Mensaleden aldaar, werd geplaatst in een prestigieus tijdschrift (Intelligence) en kreeg door de uitkomsten veel aandacht in de wereldpers. Zie bijvoorbeeld: https://www.scientificamerican.com/article/bad-news-for-the-highly-intelligent/ Er is echter nogal wat aan te merken op de kwaliteit van dat onderzoek, zoals Esther Backbier op de website van het IHBV beschrijft: https://ihbv.nl/recensie-esther-backbier-high-intelligence/ Kunnen we naar aanleiding van zo’n onderzoek nu iets zeggen over hoogbegaafde volwassenen en risicofactoren voor psychische klachten? Ik doe dat liever niet. Want ik vind de kwaliteit van dat onderzoek op meerdere punten onvoldoende. Wellicht geeft het wel een trend aan en is het een reden om nader onderzoek te doen. Maar harde uitspraken wil ik naar aanleiding van dit artikel niet doen. Het artikel is echter wel overal te vinden op Internet en gezien de status van het tijdschrift waarin het is gepubliceerd, heeft het wel de schijn van betrouwbaarheid.

Ik vind het altijd lastig als ik andere mensen (mondeling of schriftelijk) dingen over hoogbegaafden hoor beweren, die niet zijn onderzocht of die gebaseerd zijn op slecht of matig onderzoek. Dat komt omdat er al zoveel vooroordelen over hoogbegaafdheid zijn. En omdat ik persoonlijk altijd heel zorgvuldig probeer te zijn als mensen mij vragen of er iets bekend is over …. (en dan komen er verschillende vragen). En dan moet ik (althans dat is mijn manier) heel vaak zeggen dat het niet is onderzocht. Of dat er geen goed onderzoek naar is gedaan. Of dat er niet één antwoord op is te geven. Uitkomsten van onderzoek zijn namelijk zelden zo hard dat je ze in één zin kunt samenvatten.

De meeste kennis die we hebben over hoogbegaafde volwassenen op dit moment is ervaringskennis. Die is niet verkeerd, maar nog pril en niet erg betrouwbaar. Die kennis zou je ook meer systematisch kunnen verzamelen. Dan begin je met de kennis hoger op de betrouwbaarheidsschaal te krijgen. Ook dat is wetenschap.

We zouden ook consensus moeten krijgen over wat we ‘hoogbegaafd’ noemen. Maggie Brown werkt daaraan in een internationaal project: http://www.delphistudy.auckland.ac.nz/ Met zo’n consensus kunnen we de onderzoekspopulaties zo kiezen dat we verschillende onderzoeken straks beter kunnen vergelijken. En met meer onderzoeken op hetzelfde terrein kun je ook meta-analyses gaan uitvoeren. Zo ver zijn we met het onderzoek m.b.t. hoogbegaafdheid helaas nog lang niet.

Wordt vervolgd.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: